धनगढी । प्लास्टिकका फूलको प्रयोग घट्दै र प्राकृतिक फूलको माग बढ्दै गएपछि कैलालीको धनगढीमा व्यावसायिक फूलखेती गर्ने किसानको संख्या बढ्न थालेको छ । विगतमा घरायसी प्रयोजन र पूजाआजाका लागि सीमित रूपमा फूलखेती गर्दै आएका किसान अहिले यसलाई आम्दानीको मुख्य स्रोत बनाउने गरी व्यावसायिक खेतीमा लागेका छन् । बिघौँ जमिनमा सयपत्रीसहित विभिन्न प्रजातिका फूल उत्पादन गरेर किसानले मनग्य आम्दानी गर्न थालेका छन् । स्थानीय बजारमा प्राकृतिक फूलको माग बढ्नु, उत्पादित फूल बिक्री हुने वातावरण बन्नु र स्थानीय सरकारले तालिम तथा अनुदान उपलब्ध गराउन थालेपछि किसानको आकर्षण फूलखेतीतर्फ बढेको हो ।
धनगढी उपमहानगरपालिका–६ का शंकरसिंह बिष्टले व्यावसायिक फूलखेती सुरु गरेको चार वर्ष भयो । सुरुमा दुई बिघा जमिनबाट फूलखेती थाल्नुभएका उहाँले अहिले खेती विस्तार गरेर १३ बिघा क्षेत्रफलमा पुर्याउनुभएको छ । उहाँको बारीमा यतिबेला सयपत्री फूल लटरम्म फुलेका छन् । सयपत्रीसँगै बाह्रै महिना फुल्ने विभिन्न प्रजातिका फूल उत्पादन गर्दै आउनुभएका बिष्टले फूलखेतीलाई व्यवस्थित व्यवसायका रूपमा विकास गर्नुभएको छ । पाँच लाख रुपैयाँ लगानीबाट सुरु भएको उहाँको व्यवसायमा हालसम्म ६० लाख रुपैयाँ लगानी भइसकेको छ । खेती विस्तारसँगै उहाँले १२ जनालाई नियमित रोजगारीसमेत दिनुभएको छ । थोरै क्षेत्रफलबाट सुरु गरेको व्यवसायले विस्तारै आकार लिन थालेपछि उहाँ फूलखेतीलाई थप विस्तार गर्ने योजनामा हुनुहुन्छ ।
बिष्टको अनुभवले धनगढीमा फूलखेतीको व्यावसायिक सम्भावना देखाएको छ । उहाँ मात्रै होइन, धनगढीका अन्य किसान पनि फूलखेतीलाई आम्दानीको राम्रो माध्यम बनाउन थालेका छन् । पछिल्लो समय किसानले व्यक्तिगत तथा सामूहिक रूपमा फूलखेती गरिरहेका छन् । धनगढी उपमहानगरपालिकामा दर्ता भएर १६ वटा फर्मले व्यावसायिक रूपमा फूलखेती गरिरहेका छन् । दर्ता नभएका तथा सानो क्षेत्रफलमा खेती गर्ने किसानको संख्या पनि बढ्दो छ । लगानी र मेहनतअनुसारको प्रतिफल प्राप्त हुन थालेपछि किसान यस व्यवसायमा उत्साहित देखिएका छन् ।
धनगढी उपमहानगरपालिका–११ र १३ मा फूलखेती गर्दै आउनुभएका पुष्कर बिष्ट पनि व्यावसायिक फूलखेतीमा सक्रिय हुनुहुन्छ । उहाँले दुई बिघा क्षेत्रफलमा विभिन्न प्रजातिका फूल उत्पादन गरिरहनुभएको छ । उपमहानगरपालिकाबाट फूलखेतीसम्बन्धी तालिम पाएपछि यस व्यवसायमा लाग्नुभएका उहाँलाई स्थानीय सरकारले उत्पादित फूल बिक्री नभए खरिद गरिदिने आश्वासन दिएपछि थप हौसला मिलेको हो । बजारको सुनिश्चितता नहुँदा किसानले उत्पादन गरेको कृषि उपज बिक्री गर्न समस्या हुने गरेको अवस्थामा उपमहानगरपालिकाको सहयोगले फूलखेतीप्रति विश्वास बढाएको उहाँको भनाइ छ । स्थानीय सरकारको प्रोत्साहन र बजारको सम्भावना देखेपछि उहाँले पनि फूलखेतीलाई व्यावसायिक रूपमा अघि बढाउनुभएको हो ।
धनगढीका किसानले उत्पादन गरेको फूलले अहिले स्थानीय बजारको माग धानिरहेको छ । चाडपर्व, विवाह, पूजाआजा तथा विभिन्न समारोहमा प्राकृतिक फूलको प्रयोग बढ्दै गएपछि बजारमा यसको माग पनि बढेको छ । स्थानीय बजारमा खपत हुन नसकेको फूल काठमाडौंसम्म बिक्रीका लागि पठाउने गरिएको छ । यसले धनगढीमा उत्पादित फूलको बजार स्थानीय क्षेत्रभन्दा बाहिर पनि विस्तार हुँदै गएको देखाउँछ । प्लास्टिकका फूलको तुलनामा प्राकृतिक फूलको प्रयोगलाई प्राथमिकता दिन थालिएपछि स्थानीय किसानले उत्पादन गरेको फूलले बजार पाउन थालेको हो ।
धनगढी उपमहानगरपालिकाले प्लास्टिकका फूलको प्रयोगमा प्रतिबन्ध लगाउने नीति लिएपछि प्राकृतिक फूलको बजार विस्तारमा थप सहयोग पुगेको छ । स्थानीय उत्पादनलाई प्राथमिकता दिने नीतिसँगै किसानलाई फूलखेतीमा आकर्षित गर्न उपमहानगरपालिकाले विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ । किसानलाई फूलखेतीसम्बन्धी तालिम दिने, आवश्यक बीउबिजन उपलब्ध गराउने र अनुदानमार्फत प्रोत्साहन गर्ने कार्यक्रम लागू गरिएको छ । उत्पादन भएपछि बिक्रीको समस्या नहोस् भन्ने उद्देश्यले बिक्री नभएको फूलसमेत उपमहानगरपालिकाले खरिद गर्ने व्यवस्था मिलाएको छ ।
धनगढी उपमहानगरपालिकाकी उपप्रमुख कन्दकला कुमारी रानाका अनुसार सुरुमा किसानलाई फूलखेतीसम्बन्धी तालिम दिएर कार्यक्रम विस्तार गरिएको हो । त्यसपछि आवश्यक बीउबिजन उपलब्ध गराउने र उत्पादनको बजार सुनिश्चित गर्ने काम गरिएको छ । प्राकृतिक फूलको प्रयोग बढाउन प्लास्टिकका फूललाई निरुत्साहित गर्ने नीति पनि लिइएको उहाँको भनाइ छ । धनगढीमा उत्पादन भएको फूल काठमाडौंसम्म पुर्याउँदा ढुवानी खर्च बढी लाग्ने भएकाले किसानलाई ढुवानीमा समेत सहयोग गरिएको छ । काठमाडौंसम्म फूल पठाउँदा प्रतिकेजी ९० रुपैयाँ खर्च लाग्नेमा त्यसको ५० रुपैयाँ ढुवानीमै खर्च हुने अवस्था रहेको छ । यस्तो अवस्थामा किसानलाई बजारसम्म उत्पादन पुर्याउन सहज होस् भनेर उपमहानगरपालिकाले सहयोग गर्दै आएको छ ।
स्थानीय सरकारको नीति, किसानको मेहनत र प्राकृतिक फूलको बढ्दो मागले धनगढीमा फूलखेती विस्तार हुँदै गएको छ । थोरै लगानीबाट सुरु गरेर ठूलो क्षेत्रफलमा खेती विस्तार गर्न सकिने र स्थानीयस्तरमै रोजगारी सिर्जना गर्न सकिने भएकाले यो व्यवसाय किसानका लागि आकर्षणको क्षेत्र बनेको छ । विशेषगरी चाडपर्वको समयमा फूलको माग उच्च हुने भएकाले किसानले राम्रो आम्दानी गर्ने अवसरसमेत पाएका छन् । यद्यपि फूलखेतीलाई दीर्घकालीन र दिगो व्यवसायका रूपमा स्थापित गर्न अझै केही चुनौती छन् । फूल उत्पादन भए पनि उचित समयमा बजारसम्म पुर्याउन नसक्दा गुणस्तरमा असर पर्ने, ढुवानी खर्च बढी लाग्ने र लामो समयसम्म फूल सुरक्षित राख्न भण्डारणको अभाव हुने समस्या रहन सक्छ ।
